Hướng dẫn về phục hồi chức năng tim mạch do nhóm chuyên trách của Hội Tim mạch Châu Âu (ESC) xây dựng, với sự đồng thuận của Hội Y học Phục hồi chức năng Châu Âu (ESPRM) và Tổ chức Bác sĩ Gia đình Thế giới (WONCA) vừa được xuất bản ngày 26/08/2026 trên European Heart Journal
Nội dung chi tiết xin xem tại:
Các phần chính gồm có
- Lời mở đầu
- Giới thiệu
- Quan điểm của bệnh nhân về phục hồi chức năng tim mạch
- Cơ sở lý luận cho phục hồi chức năng tim mạch: đối tượng hưởng lợi, kết quả đạt được và tầm quan trọng
- Chỉ định phục hồi chức năng tim mạch 5.1. Hội chứng mạch vành cấp và mạn tính; 5.2. Suy tim; 5.3. Bệnh van tim; 5.4. Người trưởng thành và bệnh nhân trong độ tuổi chuyển tiếp mắc bệnh tim bẩm sinh ; 5.5. Rung nhĩ ; 5.6. Các thiết bị điện tử tim mạch cấy ghép ; 5.7. Bệnh cơ tim ; 5.8. Ung thư và các liệu pháp gây độc cho tim ; 5.9. Tình trạng suy yếu và các bệnh đồng mắc liên quan đến nguy cơ tim mạch
- Các tiêu chuẩn chất lượng trong phục hồi chức năng tim mạch
- Các thành phần cốt lõi của phục hồi chức năng tim mạch
- Chăm sóc sức khỏe từ xa, y tế từ xa và y tế di động trong phục hồi chức năng tim mạch
- Triển khai phục hồi chức năng tim mạch
- Nâng cao tỷ lệ tham gia phục hồi chức năng tim mạch
- Cân nhắc các yếu tố giới tính, sắc tộc và độ tuổi trong phục hồi chức năng tim mạch
- Quan điểm của bệnh nhân về quản lý dài hạn sau phục hồi chức năng tim mạch
- Các thông điệp chính
- Những khoảng trống về bằng chứng
- Các bảng tổng hợp bằng chứng
- Tuyên bố về tính sẵn có của dữ liệu
- Thông tin về tác giả
- Phụ lục
- Tài liệu tham khảo
Ghi chú của tác giả
Dữ liệu bổ sung
Thông điệp quan trọng (Key mesage)
Liên minh Châu Âu về Sức khỏe Tim mạch (European Alliance for Cardiovascular Health) nhấn mạnh vai trò then chốt của phục hồi chức năng tim mạch (CR) trong việc cải thiện sức khỏe tim mạch trên toàn Châu Âu. PHCN tim mạch đã trở thành một thành phần quan trọng trong quy trình chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân mắc các bệnh lý tim mạch, đồng thời là phương pháp điều trị được khuyến nghị để triển khai hiệu quả các chiến lược phòng ngừa. Chương trình này cũng giúp tăng cường chức năng thể chất và tinh thần, cải thiện chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe (HRQoL) cùng các kết quả sức khỏe quan trọng khác (ví dụ: các yếu tố nguy cơ tim mạch) và các kết quả lâm sàng (ví dụ: giảm tỷ lệ tái nhập viện hoặc tử vong).
Góc nhìn của bệnh nhân về phục hồi chức năng tim mạch: Một chương trình CR hiệu quả sẽ trang bị cho bệnh nhân các công cụ thiết thực, sự hướng dẫn cá nhân hóa và hỗ trợ về mặt tinh thần nhằm thúc đẩy sức khỏe lâu dài, thay đổi hành vi và khả năng tự quản lý bệnh. Sự thành công phụ thuộc vào việc điều chỉnh các biện pháp can thiệp phù hợp với nhu cầu của từng cá nhân, xây dựng khả năng phục hồi tâm lý, lồng ghép quá trình phục hồi vào cuộc sống hàng ngày và đảm bảo sự hỗ trợ liên tục ngay cả khi chương trình chính thức đã kết thúc. Cách tiếp cận toàn diện và lấy bệnh nhân làm trung tâm này giúp tối đa hóa hiệu quả của CR đối với các nhóm bệnh nhân đa dạng và thường có tình trạng bệnh phức tạp.
Cơ sở lý luận cho phục hồi chức năng tim mạch: đối tượng hưởng lợi, kết quả đạt được và tầm quan trọng. PHCN tim mạch đã phát triển từ một liệu pháp chủ yếu dựa trên tập luyện thể lực thành một biện pháp can thiệp toàn diện, đa chuyên khoa; giúp cải thiện kết quả lâm sàng, chất lượng cuộc sống cũng như chức năng thể chất và tinh thần cho nhiều nhóm bệnh nhân tim mạch khác nhau. Việc triển khai sớm, thực hiện theo hướng cá nhân hóa và kết hợp các yếu tố về tâm lý xã hội, giáo dục cùng lối sống là những yếu tố thiết yếu để tối đa hóa tính an toàn, hiệu quả và hiệu quả chi phí.
Chỉ định phục hồi chức năng tim mạch: Phục hồi chức năng tim mạch được khuyến cáo cho nhiều bệnh lý tim mạch, bao gồm bệnh nhân mắc hội chứng mạch vành cấp tính (ACS), hội chứng mạch vành mạn tính (CCS), suy tim mạn tính (cả suy tim giảm phân suất tống máu và suy tim bảo tồn phân suất tống máu), suy tim tiến triển, và bệnh nhân đặt thiết bị hỗ trợ tâm thất trái (LVAD), sau ghép tim, và cho bệnh nhân trong giai đoạn đầu sau một đợt suy tim mất bù. Bằng chứng gần đây cho thấy hiệu quả của phương pháp này ở bệnh nhân sau phẫu thuật thay van động mạch chủ (SAVR) hoặc thay van động mạch chủ qua da (TAVI), bệnh tim bẩm sinh ở người lớn (ACHD), rung nhĩ (AF), cấy ghép thiết bị tim mạch điện tử (CIED), và bệnh nhân ung thư đang điều trị bằng các liệu pháp gây độc cho tim. Điều quan trọng là, các bệnh lý đi kèm và tình trạng suy nhược không phải là lý do để từ chối phục hồi chức năng tim mạch ở những bệnh nhân này.
Tiêu chuẩn chất lượng của phục hồi chức năng tim mạch: Việc triển khai phục hồi chức năng tim mạch theo cấu trúc, quy trình và các chỉ số chất lượng dựa trên kết quả do EAPC định nghĩa được khuyến cáo ở tất cả các quốc gia châu Âu để tăng cường tiêu chuẩn hóa và đảm bảo chất lượng chăm sóc cao. Một nhóm PHCN tim mạch đa ngành phối hợp và phương pháp chăm sóc hợp tác là điều cần thiết để cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện, lấy bệnh nhân làm trung tâm. Đào tạo và giao tiếp liên tục đảm bảo chất lượng và hiệu quả của chương trình.
Các thành phần cốt lõi của phục hồi chức năng tim mạch (CR)
Đánh giá bệnh nhân: Đánh giá toàn diện ban đầu do bệnh nhân chủ động và phân tầng nguy cơ đa chiều là nền tảng để thiết kế chương trình CR cá nhân hóa, đáp ứng các nhu cầu về y tế, chức năng, tâm lý xã hội và lối sống của từng bệnh nhân.
Tự quản lý, thay đổi hành vi và giáo dục: Trao quyền cho bệnh nhân thông qua các chiến lược tự quản lý có cấu trúc và giáo dục phù hợp là điều cần thiết trong CR. Các kỹ thuật thay đổi hành vi, hỗ trợ kiến thức về sức khỏe và các can thiệp tâm lý giáo dục giúp tăng cường sức khỏe và chất lượng cuộc sống đồng thời giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Tối ưu hóa liệu pháp dược lý tim mạch: Phục hồi chức năng tim mạch cung cấp một khuôn khổ chuyên biệt để tối ưu hóa liệu pháp dược lý theo hướng dẫn trên nhiều bệnh tim mạch và bệnh đồng mắc. Điều này bao gồm tăng và giảm liều, giảm thuốc và cải thiện sự tuân thủ điều trị. Giáo dục, đối chiếu thuốc thường xuyên và điều chỉnh cá nhân hóa trong quá trình phục hồi chức năng tim mạch giúp tăng cường kiểm soát yếu tố nguy cơ, giảm các biến cố tim mạch nghiêm trọng (MACE) và tử vong, đồng thời giải quyết sự bất bình đẳng giới dai dẳng trong chăm sóc dược lý.
Tư vấn về hoạt động thể chất và hành vi ít vận động: Sử dụng tư vấn hành vi, thiết lập mục tiêu và thiết bị theo dõi hoạt động thể chất để thúc đẩy lối sống năng động và giảm thời gian ít vận động ở bệnh nhân đang điều trị CR. Bệnh nhân được hưởng lợi từ việc cải thiện chức năng, kết quả do bệnh nhân tự báo cáo (PRO) và giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch.
Huấn luyện thể dục: Huấn luyện thể dục được thiết kế riêng là một thành phần cốt lõi, dựa trên bằng chứng của CR và nên được cá nhân hóa theo nguy cơ tim mạch, chức năng thể chất và hồ sơ lâm sàng của bệnh nhân. Huấn luyện thể dục cải thiện chức năng thể chất và tinh thần, chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe (HRQoL) và giảm tỷ lệ nhập viện và các biến cố tim mạch ở nhiều nhóm bệnh nhân tim mạch khác nhau.
Quản lý dinh dưỡng và thành phần cơ thể: Cung cấp tư vấn dinh dưỡng và quản lý thành phần cơ thể được thiết kế riêng cho bệnh nhân đang điều trị CR để thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh và giảm nguy cơ và tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch. Ở bệnh nhân béo phì, các biện pháp can thiệp giảm cân toàn diện với các chiến lược phòng ngừa mất cơ là rất cần thiết để cải thiện sức khỏe chuyển hóa và chức năng. Nên xem xét sàng lọc và theo dõi các bất thường về thành phần cơ thể để hướng dẫn các biện pháp can thiệp dinh dưỡng ở những người có nguy cơ suy dinh dưỡng hoặc teo cơ.
Cai thuốc lá: Cai thuốc lá toàn diện—bao gồm tư vấn hành vi, giáo dục chuyên biệt, điều trị bằng thuốc và hỗ trợ theo dõi—được khuyến nghị như một phần không thể thiếu của chương trình phục hồi chức năng tim mạch (CR) để cải thiện kết quả tim mạch và thúc đẩy việc bỏ thuốc lâu dài. Cũng cần xem xét các mạng lưới hỗ trợ, các can thiệp tâm lý xã hội và các cuộc hẹn theo dõi thường xuyên để cung cấp hỗ trợ liên tục.
Quản lý tâm lý xã hội: Sàng lọc tâm lý nên là một phần của đánh giá rủi ro toàn diện trong CR để xác định những bệnh nhân có thể hưởng lợi từ các can thiệp mục tiêu. Các liệu pháp tâm lý có cấu trúc, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) cùng với các phương pháp dựa trên chánh niệm có thể làm giảm gánh nặng tinh thần (ví dụ: lo âu, trầm cảm) và cải thiện sức khỏe. Theo dõi từ xa và các công cụ kỹ thuật số cung cấp các lựa chọn dễ tiếp cận để hỗ trợ chức năng tâm lý. Liệu pháp chống trầm cảm nên được xem xét ở những bệnh nhân bị trầm cảm nặng đến trung bình.
Tư vấn tình dục: Sàng lọc chức năng tình dục được tích hợp vào CR để hướng dẫn điều trị thích hợp và hỗ trợ việc ra quyết định chung. Cần xem xét phục hồi chức năng tình dục hoặc tư vấn trong quá trình CR để cải thiện chức năng và sự hài lòng về tình dục.
Quản lý tình trạng suy yếu và các bệnh lý đi kèm liên quan đến nguy cơ tim mạch: Phục hồi chức năng tim mạch nên bao gồm quản lý có cấu trúc các yếu tố nguy cơ tim mạch, tình trạng suy yếu và các bệnh lý đi kèm, được điều chỉnh phù hợp với tình trạng của từng bệnh nhân và được thực hiện thông qua phương pháp đa ngành. Việc hài hòa với các phác đồ phục hồi chức năng đặc hiệu cho từng bệnh được khuyến nghị để cải thiện kết quả sức khỏe.
Tư vấn về các yếu tố nguy cơ tim mạch từ môi trường: Cân nhắc tư vấn về các tác nhân gây căng thẳng từ môi trường như các yếu tố nguy cơ tim mạch (chất ô nhiễm trong không khí, tiếp xúc với tiếng ồn, ánh sáng nhân tạo vào ban đêm, khí hậu khắc nghiệt) trong quá trình phục hồi chức năng tim mạch.
Các biện pháp can thiệp để tăng cường khả năng trở lại làm việc: Tạo điều kiện cho việc trở lại làm việc nên là mục tiêu trọng tâm trong phục hồi chức năng tim mạch, đặc biệt là đối với bệnh nhân trẻ tuổi. Nên xem xét các biện pháp can thiệp kết hợp—bao gồm tư vấn và tập luyện thể dục—để hỗ trợ việc tái hòa nhập kịp thời và thành công vào lực lượng lao động.
Y học từ xa và công nghệ kỹ thuật số trong phục hồi chức năng tim mạch: Việc tích hợp các công cụ kỹ thuật số như cảm biến đeo được, ứng dụng điện thoại thông minh và hệ thống hỗ trợ trí tuệ nhân tạo vào phục hồi chức năng tim mạch có thể tăng cường khả năng tự theo dõi, cá nhân hóa chăm sóc, cải thiện giáo dục và tuân thủ của bệnh nhân, và hỗ trợ phát hiện sớm các biến cố tim mạch bất lợi, cuối cùng giúp đạt được kết quả phục hồi chức năng tốt hơn.
Cách thức thực hiện phục hồi chức năng tim mạch: Phục hồi chức năng tim mạch nên được thực hiện theo phương pháp lấy bệnh nhân làm trung tâm, sử dụng các mô hình phục hồi chức năng tim mạch tại trung tâm, tại nhà, CTR hoặc mô hình kết hợp, được điều chỉnh phù hợp với nguy cơ lâm sàng, nhu cầu và sở thích của bệnh nhân. Phục hồi chức năng tim mạch từ xa và dạng phối hợp nên được xem là những lựa chọn thay thế hiệu quả cho các mô hình truyền thống – giúp cải thiện kết quả chức năng, chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe (HRQoL) và khả năng tiếp cận.
Tăng cường sự tham gia vào chương trình phục hồi chức năng tim mạch: CR vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu do các rào cản cá nhân, hệ thống và cấu trúc. Để tăng cường sự tham gia, cần có một phương pháp tiếp cận đa diện: hệ thống giới thiệu tự động, bắt đầu sớm và sự chứng thực của bác sĩ giúp cải thiện việc đăng ký; CTR và phục hồi chức năng tim mạch kết hợp tăng cường khả năng tiếp cận và tuân thủ; và việc điều chỉnh các can thiệp, đặc biệt là cho phụ nữ, người lớn tuổi và các nhóm người thiệt thòi, có thể giải quyết sự bất bình đẳng. Mở rộng phạm vi chương trình, cung cấp các phương thức cung cấp cá nhân hóa và sử dụng các chiến lược di động và hành vi là chìa khóa để tăng cường việc sử dụng phục hồi chức năng tim mạch.
Xem xét giới tính, dân tộc và tuổi tác trong phục hồi chức năng tim mạch: CR phải được cá nhân hóa để giải quyết sự bất bình đẳng về khả năng tiếp cận, tuân thủ và kết quả liên quan đến giới tính, dân tộc và tuổi tác. Phụ nữ, các nhóm dân tộc thiểu số, người cao tuổi và bệnh nhân trẻ tuổi phải đối mặt với những rào cản riêng biệt—từ tỷ lệ giới thiệu thấp và trách nhiệm chăm sóc người thân đến những thách thức về hậu cần và tâm lý xã hội.
Các mô hình phục hồi chức năng tim mạch được thiết kế riêng—bao gồm lịch trình linh hoạt, hình thức tại nhà hoặc kết hợp, chăm sóc nhạy cảm về văn hóa và hỗ trợ phù hợp với độ tuổi—có thể cải thiện sự tham gia và hiệu quả. Giải quyết những khác biệt về sinh học, tâm lý và xã hội là điều cần thiết để đảm bảo phục hồi chức năng công bằng và hiệu quả cho tất cả bệnh nhân.
Quan điểm của bệnh nhân về quản lý dài hạn sau phục hồi chức năng tim mạch: Phục hồi chức năng tim mạch nhằm mục đích trao quyền cho bệnh nhân để có sức khỏe tim mạch suốt đời. Ngoài việc phục hồi ngắn hạn, CR cung cấp các công cụ, giáo dục và động lực cần thiết để duy trì thay đổi hành vi và quản lý các yếu tố nguy cơ.
Các chiến lược tự quản lý cá nhân hóa, công cụ kỹ thuật số, hỗ trợ tinh thần và theo dõi liên tục thúc đẩy sự tuân thủ và sự tự tin. Bằng cách tích hợp CR vào cuộc sống hàng ngày và đảm bảo tính liên tục, bệnh nhân được trang bị tốt hơn để duy trì các hành vi lành mạnh cho tim mạch lâu dài sau khi chương trình kết thúc.
Figure 4. The goal of optimal cardiac rehabilitation is to improve both clinical and patient-reported outcomes.
Mục tiêu của PHCN tim mạch tối ưu là cải thiện cả kết quả lâm sàng lẫn kết quả do bệnh nhân tự đánh giá.
Copyright permission: Guidelines and related materials are for use by individuals for personal or educational purposes. No commercial use is allowed. Re-use permission must be correctly obtained from the publisher ESC Guidelines are protected by copyright. As per opt out option under Article 4 §3 of EU Directive 2019/790, the ESC reserves all rights to license uses of ESC Guidelines to train or develop generative artificial intelligence (AI) models, large language models or other deep learning or machine learning models. Any use of ESC Guidelines in software tools, generative AI models, computational models, or algorithms in which ESC Guideline content is included, cited, or transformed in any way requires a formal license agreement.