Vào tháng 05/ 2026, Tổ chức Y tế Thế giới đã ban hành Hướng dẫn lập kế hoạch phục hồi chức năng thị giác tích hợp – Planning guide for integrated vision rehabilitation
Ước tính có khoảng 60 triệu người trưởng thành trên toàn thế giới cần phục hồi chức năng thị giác, nhưng phần lớn trong số họ không được tiếp cận dịch vụ này, đặc biệt là tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Các rào cản trong việc tiếp cận dịch vụ phục hồi chức năng thị giác bao gồm tình trạng thiếu hụt nhân lực được đào tạo bài bản, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, khó khăn về tài chính và sự thiếu gắn kết với hệ thống y tế quốc gia. Việc đảm bảo quyền tiếp cận công bằng đối với các dịch vụ phục hồi chức năng thị giác vừa là ưu tiên về y tế, vừa là trách nhiệm liên quan đến quyền con người, phù hợp với Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền của Người khuyết tật và các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).
Phục hồi chức năng thị giác là gì?
Suy giảm thị lực và mù lòa ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân, hạn chế khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày, tiếp cận giáo dục và tham gia vào lực lượng lao động (1-4). Phục hồi chức năng thị giác là một thành phần thiết yếu của các dịch vụ chăm sóc mắt, giúp những người bị suy giảm thị lực không thể đảo ngược tối đa hóa khả năng chức năng, nâng cao chất lượng cuộc sống và tham gia đầy đủ vào xã hội (5). Quy trình này bao gồm nhiều biện pháp can thiệp như hỗ trợ tâm lý; các sản phẩm hỗ trợ về quang học, điện tử và di chuyển (các sản phẩm hỗ trợ này sau đây được gọi là thiết bị hỗ trợ thị lực kém); điều chỉnh môi trường; và đào tạo kỹ năng thị giác cũng như kỹ năng di chuyển (6). Các biện pháp can thiệp này được thiết kế nhằm giúp người bệnh tối ưu hóa thị lực còn lại
và phát triển các kỹ năng thích ứng để sống độc lập.
Cần phân biệt phạm vi của phục hồi chức năng thị giác (được đề cập trong tài liệu hướng dẫn này) với lĩnh vực rộng hơn là phục hồi chức năng dành cho người mù. Mặc dù cả hai đều thiết yếu, chúng giải quyết các nhu cầu khác nhau và thường được triển khai thông qua các hệ thống khác nhau.Phục hồi chức năng thị giác – trọng tâm của tài liệu này – liên quan đến các biện pháp can thiệp dành cho những cá nhân còn một mức độ thị lực chức năng nhất định (tức là thị lực kém).Mục tiêu là tối ưu hóa việc sử dụng thị lực còn lại này thông qua các thiết bị quang học, điều chỉnh môi trường và đào tạo kỹ năng thị giác; các hoạt động này thường được tích hợp trong hệ thống y tế.
Phục hồi chức năng cho người mù (thường được gọi là “habilitation” – quá trình hình thành kỹ năng mới) tập trung vào việc phát triển các kỹ năng không phụ thuộc vào thị giác, chẳng hạn như đọc viết chữ nổi Braille, kỹ năng định hướng và di chuyển nâng cao với gậy dài, và sử dụng công nghệ thích ứng không dựa vào thị giác. Tại nhiều quốc gia, các dịch vụ chuyên biệt này do các tổ chức nằm ngoài hệ thống y tế chính thức cung cấp,ví dụ như các tổ chức thuộc hệ thống giáo dục và phúc lợi xã hội.
Tài liệu hướng dẫn này tập trung vào việc thiết lập và tăng cường các dịch vụ phục hồi chức năng thị giác cho người có thị lực kém trong khuôn khổ y tế quốc gia. Tuy nhiên, việc thiết lập các quy trình chuyển tuyến chặt chẽ và chính thức giữa dịch vụ phục hồi chức năng thị giác tại cơ sở y tế và các dịch vụ thuộc hệ thống giáo dục/phúc lợi xã hội
dành cho người mù là yếu tố then chốt để đảm bảo quy trình chăm sóc toàn diện, liên tục cho tất cả những người bị suy giảm thị lực.
Phục hồi chức năng thị giác là lĩnh vực đa ngành, quy tụ sự tham gia của các bác sĩ nhãn khoa, chuyên gia khúc xạ nhãn khoa, chuyên gia chỉnh thị, chuyên gia tâm lý và trị liệu tâm lý, kỹ thuật viên phục hồi chức năng thị giác, chuyên gia trị liệu hoạt động, huấn luyện viên kỹ năng di chuyển, giáo viên giáo dục đặc biệt, chuyên gia vật lý trị liệu, nhân viên công tác xã hội cùng các bác sĩ chuyên khoa khác (như bác sĩ lão khoa, nhi khoa, nội tiết – chuyên về đái tháo đường, di truyền học và bác sĩ đa khoa). Cách tiếp cận toàn diện này giúp cá nhân đạt được sự tự chủ trong nhiều khía cạnh của cuộc sống, bao gồm khả năng định hướng di chuyển, đọc hiểu, làm việc và tham gia vào các hoạt động xã hội.
Đối tượng mục tiêu của tài liệu hướng dẫn này bao gồm:
– các nhà hoạch định chính sách và quản lý y tế phụ trách các chương trình chăm sóc mắt và/hoặc phục hồi chức năng;
– các cán bộ cung cấp dịch vụ chăm sóc mắt như bác sĩ nhãn khoa, chuyên gia khúc xạ nhãn khoa, nhân viên hỗ trợ nhãn khoa, nhân viên phục hồi chức năng thị giác và các nhân viên y tế khác tham gia vào công tác phục hồi chức năng thị giác;
– các chuyên gia phục hồi chức năng như chuyên gia về thị lực kém (low vision), chuyên gia hướng dẫn định hướng và di chuyển, chuyên gia vật lý trị liệu và chuyên gia hoạt động trị liệu;
– các tổ chức phi chính phủ, các nhóm vận động chính sách và các đối tác triển khai hoạt động trong lĩnh vực khiếm thị, quyền của người khuyết tật và vận động chính sách y tế công cộng.
Thông tin chi tiết xin xem tại: TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN