Ngày 27/08/2026 vừa qua Hướng dẫn Phục hồi chức năng sau TBMMN ở người lớn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ đã được xuất bản trên Tạp chí AHA/ASA Journal: (Stroke. 2026;57:e00–e00. DOI: 0.1161/STR.0000000000000536)
Hướng dẫn này được sự đồng thuận của Viện Hàn lâm Y học Phục hồi chức năng Hoa Kỳ (American Academy of Physical Medicine and Rehabilitation), Hiệp hội Y học Phục hồi chức năng Hoa Kỳ (American Congress of Rehabilitation Medicine), Hiệp hội Phục hồi chức năng Thần kinh Hoa Kỳ (American Society of Neurorehabilitation), Hiệp hội Vật lý trị liệu Hoa Kỳ (American Physical Therapy Association) và Hiệp hội Giải trí Trị liệu Hoa Kỳ (American Therapeutic Recreation Association). Viện Hàn lâm Thần kinh học Hoa Kỳ (American Academy of Neurology) khẳng định giá trị của hướng dẫn này như một công cụ giáo dục dành cho các bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Hiệp hội Hoạt động trị liệu Hoa Kỳ (American Occupational Therapy Association) ghi nhận giá trị của hướng dẫn này cũng như tiềm năng ứng dụng trong thực hành lâm sàng. Hiệp hội Ngôn ngữ – Thính học Hoa Kỳ (American Speech-Language Hearing Association) ghi nhận giá trị và vai trò của các hướng dẫn liên ngành (như tài liệu này) trong việc quản lý các rối loạn về giao tiếp, nhận thức và nuốt. Hiệp hội Điều dưỡng Phục hồi chức năng (Association of Rehabilitation Nurses) ủng hộ hướng dẫn này như một nguồn tài liệu dựa trên bằng chứng nhằm hỗ trợ công tác chăm sóc liên ngành xuyên suốt quá trình phục hồi chức năng.
CÁC THÔNG ĐIỆP CHÍNH CẦN GHI NHỚ (TOP TAKE-HOME MESSAGES)
1. Việc tham gia các liệu pháp phục hồi chức năng đa chuyên khoa đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu các khiếm khuyết thần kinh và cải thiện chức năng sau đột quỵ. Do tính chất đa dạng của các khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng cơ thể có thể xảy ra, việc cải thiện chức năng đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp can thiệp nhằm phục hồi và các biện pháp bù trừ.
2. Sự phối hợp và trao đổi thông tin liên tục giữa các chuyên gia phục hồi chức năng và các nhà cung cấp dịch vụ y tế khác là rất cần thiết để tránh gián đoạn trong quá trình chăm sóc, đồng thời đảm bảo hiệu quả, chất lượng và giá trị cao của hoạt động phục hồi chức năng trong suốt quá trình điều trị. Quá trình phục hồi chức năng cần được bắt đầu ngay từ giai đoạn cấp tính của việc điều trị đột quỵ.
3. Phục hồi chức năng là sự kết hợp giữa các biện pháp can thiệp nhằm khôi phục cấu trúc và chức năng cơ thể với việc học các chiến lược bù trừ. Hiện vẫn chưa có sự thống nhất về các phương pháp điều trị tối ưu, cũng như thời điểm và liều lượng áp dụng các phương pháp này.
4. Chương trình phục hồi chức năng cần đảm bảo đủ thời lượng và cường độ cho các bài tập thực hành nhiệm vụ đa dạng nhằm giảm thiểu khiếm khuyết chức năng và hướng dẫn các chiến lược bù trừ. Sau 24 giờ kể từ khi bị đột quỵ, người bệnh nên thực hiện các bài tập vận động và thực hành nhiệm vụ với cường độ từ trung bình đến cao.
5. Việc đánh giá lại định kỳ và tiếp tục tham gia trị liệu tại các thời điểm khác nhau là rất quan trọng để xác định các mục tiêu hoặc phương pháp trị liệu mới, cũng như ngăn ngừa tình trạng suy giảm chức năng.
6. Điều quan trọng là người hỗ trợ chăm sóc cần được giáo dục và đào tạo để vừa đảm bảo sức khỏe, thể chất và tinh thần của chính họ, vừa tối ưu hóa sức khỏe và quá trình phục hồi chức năng cho người bệnh mà họ chăm sóc.
7. Sức khỏe tâm thần là yếu tố then chốt để phục hồi thành công sau đột quỵ. Người bệnh đột quỵ cần được sàng lọc trầm cảm và lo âu sớm sau khi khởi phát bệnh, được sàng lọc lại ở các thời điểm khác nhau và được điều trị khi cần thiết. Trầm cảm sau đột quỵ là một biến chứng phổ biến nhưng có thể điều trị được; tình trạng này có thể cản trở quá trình phục hồi chức năng cũng như ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.
8. Cần cân nhắc áp dụng dịch vụ y tế từ xa (telehealth), đặc biệt là khi người bệnh đột quỵ không thể di chuyển đến cơ sở y tế để thực hiện các liệu pháp phục hồi chức năng. Hình thức này có thể hỗ trợ quá trình chuyển tiếp chăm sóc và phục hồi chức năng xuyên suốt giai đoạn sau đột quỵ, đồng thời tạo cơ hội tăng khả năng tiếp cận dịch vụ và nâng cao hiệu quả chi phí trong chăm sóc y tế.
9. Việc thực hiện các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn và được thiết kế bài bản về các biện pháp can thiệp phục hồi chức năng là rất cần thiết để trả lời những khoảng trống về bằng chứng khoa học. Đặc biệt, cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu chuyển giao về tổn thương và phục hồi hệ thần kinh nhằm phát triển các phương pháp phục hồi chức năng đột quỵ mang tính cá thể hóa và dựa trên cơ chế bệnh sinh.
10.Cần sử dụng các công cụ đo lường kết quả chuẩn hóa ở các cấp độ cấu trúc/chức năng cơ thể, hoạt động và sự tham gia để xác định các biện pháp can thiệp cần thiết và ghi nhận tiến triển. Việc đánh giá định kỳ sau khi kết thúc giai đoạn phục hồi chức năng nội trú là cần thiết để phát hiện tình trạng suy giảm hoặc các vấn đề mới phát sinh đòi hỏi phải tiếp tục phục hồi chức năng.
11.Các biến chứng thứ phát do bất động, chẳng hạn như tổn thương da và huyết khối tĩnh mạch, gây cản trở quá trình hồi phục sau đột quỵ. Các hướng dẫn hiện hành dựa trên dữ liệu từ những bệnh nhân nội trú bị hạn chế vận động do nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau. Cần có thêm các nghiên cứu chuyên sâu hơn về những bệnh nhân đang trải qua quá trình phục hồi chức năng ở các giai đoạn hồi phục khác nhau.
Mục lục
1.Giới thiệu
Phương pháp luận và Tổng quan bằng chứng
Cơ cấu Nhóm soạn thảo Hướng dẫn
Xem xét và Phê duyệt tài liệu
Phạm vi của Hướng dẫn
Phân loại Khuyến nghị và Mức độ bằng chứng
Các từ viết tắt
2.Chương trình Phục hồi chức năng
2.1.Tổ chức chăm sóc phục hồi chức năng sau đột quỵ (Các cấp độ chăm sóc)
2.2. Các can thiệp phục hồi chức năng tại bệnh viện điều trị giai đoạn cấp
3.Phòng ngừa và Quản lý y tế các bệnh đồng mắc
3.1.Phòng ngừa tổn thương da và co rút khớp
3.2.Phòng ngừa thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (VTE)
3.3.Điều trị rối loạn chức năng bàng quang và ruột
3.4.Đánh giá, phòng ngừa và điều trị đau vai ở bệnh nhân liệt nửa người
3.5.Đau trung ương sau đột quỵ
3.6.Phòng ngừa té ngã
3.7.Đánh giá sức khỏe tâm thần và điều trị trầm cảm, lo âu sau đột quỵ, bao gồm trạng thái cảm xúc và hành vi
3.8.Loãng xương sau đột quỵ
3.9.Giấc ngủ và mệt mỏi sau đột quỵ
4.Đánh giá / Lượng giá
4.1.Đánh giá tình trạng khuyết tật và nhu cầu phục hồi chức năng
4.2.Đánh giá khiếm khuyết vận động, hoạt động và khả năng di chuyển
4.3.Đánh giá khiếm khuyết giao tiếp
4.4.Đánh giá nhận thức và tri giác
4.5.Đánh giá khiếm khuyết cảm giác, bao gồm xúc giác, thị giác và thính giác
5.Khiếm khuyết cảm giác – vận động và các hoạt động
5.1. Hoạt động thể chất
5.2.Chứng mất khả năng thực hiện động tác có mục đích (Apraxia) ở chi
5.3.Quản lý tình trạng co cứng cơ
5.4.Thăng bằng và thất điều (Ataxia)
5.5.Dáng đi và khả năng di chuyển
5.6.Hoạt động chi trên, bao gồm các hoạt động sinh hoạt hàng ngày (ADL), hoạt động sinh hoạt hàng ngày phức hợp (IADL), xúc giác và cảm thụ bản thể
5.7. Thiết bị hỗ trợ thích nghi, thiết bị y tế bền, dụng cụ chỉnh hình và xe lăn
5.8.Thay đổi và quản lý lối sống
5.9.Điều trị và can thiệp đối với các khiếm khuyết thị giác
5.10.Sàng lọc, quản lý và hỗ trợ dinh dưỡng cho chứng khó nuốt
6.Nhận thức và giao tiếp
6.1.Các liệu pháp không dùng thuốc cho suy giảm nhận thức, bao gồm cả trí nhớ
6.2.Các rối loạn giao tiếp mắc phải
6.3.Rối loạn vận động lời nói: Chứng loạn vận ngôn và chứng mất khả năng lập trình vận động lời nói (apraxia of speech)
6.4.Chứng bỏ quên không gian (spatial neglect)
7.Chuyển tiếp chăm sóc và phục hồi chức năng tại cộng đồng
7.1. Đảm bảo tính liên tục trong y tế và phục hồi chức năng xuyên suốt quá trình điều trị và khi hòa nhập cộng đồng
7.2.Sự tham gia và hỗ trợ của người chăm sóc
7.3.Giới thiệu đến các nguồn lực cộng đồng
7.4.Phục hồi chức năng tại cộng đồng và phục hồi chức năng từ xa
7.5.Chức năng tình dục
7.6.Tham gia các hoạt động giải trí, thư giãn và xã hội
7.7.Trở lại làm việc
7.8.Trở lại lái xe
Thông tin chi tiết xin xem tại: 2026 Guideline for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery: A Guideline From the American Heart Association and American Stroke Association